arbowetgeving: veilig en gezond aan het werk

Werkgever en werknemer hebben samen, volgens de wet, de plicht om te zorgen voor een veilige en gezonde werkplek. De wetgeving voor arbeidsomstandigheden biedt hiervoor een kader in de vorm van de Arbowet, het Arbobesluit en de Arboregeling. In de doelvoorschriften staat het beschermingsniveau dat bedrijven moeten bieden aan de werknemers zodat zij veilig en gezond kunnen werken. Daarnaast zijn er nog andere wetten en regels die werknemers beschermen tegen de negatieve aspecten van hun werkplek en de arbeidsmarkt.

op deze pagina

    de Arbowet

    De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet)  geeft in algemene bepalingen het kader aan voor veiligheid op de werkvloer. In de Arbowet staan weinig concrete regels. Een verdere uitwerking van de Arbowet staat in het Arbobesluit en in de Arboregeling.
    Zowel de werkgever als de werknemer hebben wettelijke verplichtingen die ze, in het kader van hun gezamenlijke verantwoordelijkheid voor veilig en gezond werken, moeten nakomen.

    De Inspectie SZW ziet toe op naleving en handhaving van de Arbowet.

    Sinds 1 juli 2017 is de Arbowet aangepast. Preventie van (langdurig) ziekteverzuim heeft meer prioriteit gekregen en daarom moeten werkgever en werknemer actiever worden betrokken bij de arbodienstverlening. Ook betekent dit dat de rol van de bedrijfsarts/arbodienstverlener, de preventiemedewerker en het medezeggenschapsorgaan groter wordt. Werkgevers en arbodienstverleners hadden tot 1 juli 2018 de tijd om de contracten aan te passen.
    In de factsheet nieuwe Arbowet vindt u de belangrijkste wijzigingen in een handig overzicht.

    het Arbobesluit

    Het Arbobesluit is een meer concrete uitwerking van de Arbowet. Hierin staan, per onderwerp, de verplichtingen waaraan werkgever en werknemer moeten voldoen om arbeidsrisico’s zoveel mogelijk te beperken en voorkomen. Bijvoorbeeld door het maken van afspraken over de arbozorg, over de inrichting van arbeidsplaatsen of over blootstelling aan geluid. Er staan ook afwijkende en aanvullende regels in voor een aantal sectoren en categorieën werknemers.

    kwetsbare groepen werknemers

    Ook de speciale voorschriften voor kwetsbare groepen werknemers zoals jongeren, ouderen, zwangere en pas bevallen werkneemsters, stagiairs, uitzendkrachten en zzp’ers staan in het Arbobesluit. De extra risico’s die deze werknemers lopen moeten bijvoorbeeld altijd apart worden vermeld in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E).

    de Arboregeling

    In de Arboregeling zijn bepaalde onderdelen van het Arbobesluit nog verder uitgewerkt. Bijvoorbeeld over de keuringen van werktuigen of hoe een arbodienst zijn wettelijke taken exact moet uitvoeren. Ook deze regels zijn verplicht voor werkgever en werknemer.

    doelvoorschriften voor bescherming werknemers

    In de Arbowet, het Arbobesluit en de Arboregeling staan doelvoorschriften. In die voorschriften staat het beschermingsniveau dat bedrijven moeten bieden aan de werknemers zodat zij veilig en gezond kunnen werken. De overheid bepaalt deze doelvoorschriften, maar zij laat het aan werknemers en werkgevers over om hier invulling aan te geven. Zo kan men rekening houden met de specifieke situatie in het bedrijf of de branche.

    Werkgevers en werknemers maken afspraken om te voldoen aan de doelvoorschriften uit de Arbowet. De verschillende methoden en oplossingen kunnen zij vervolgens in een arbocatalogus vastleggen.

    Een voorbeeld van een doelvoorschrift is het nemen van maatregelen als het gevaar bestaat om 2,5 meter of meer te vallen. Een ander voorbeeld is het voorschrift dat het geluidsniveau op de arbeidsplaats niet hoger mag zijn dan 85 decibel.

    arbocatalogus

    In een arbocatalogus staat op welke manier en met welke middelen een organisatie de doelvoorschriften kan realiseren om ervoor te zorgen dat werknemers veilig en gezond kunnen werken. Er kunnen bijvoorbeeld beschrijvingen van technieken en methoden in staan of goede praktijken, praktische handleidingen, normen uit (wetenschappelijke) onderzoeken, NEN-normen, brancherichtlijnen, convenanten of leidraden. Het opstellen van een arbocatalogus is niet verplicht, maar wel gewenst en een breed gedragen document. Bovendien moeten werkgever en werknemer inzichtelijk kunnen maken dat zij voldoen aan de doelvoorschriften.

    toetsing arbocatalogus

    De arbocatalogi worden niet uitgebreid getoetst omdat de overheid ervan uitgaat dat werkgevers en werknemers heel goed in staat zijn om samen een goede arbocatalogus op te stellen. De Inspectie SZW kijkt alleen naar de volgende punten:

    • De arbocatalogus moet begrijpelijk, logisch en niet strijdig zijn met de wet.
    • De opstellers moeten de werkgevers en werknemers uit de sector vertegenwoordigen.
    • In de arbocatalogus moet beschreven staan voor welk bedrijf of welke branche hij bedoeld is.
    • De afspraken in de arbocatalogus moeten voldoen aan de doelvoorschriften van de overheid.
    • De catalogus moet beschikbaar en bekend zijn voor werkgevers en werknemers.
    Werkgeversverenigingen AWVN en MKB-Nederland hebben een website voor brancheorganisaties en bedrijven die een eigen arbocatalogus willen ontwikkelen: De Arbocatalogus.nl. Op het Arboportaal worden de goedgekeurde arbocatalogi gepubliceerd.

    overige wet- en regelgeving

    Behalve de Arbowet zijn er meer wetten en regels die werknemers beschermen tegen bepaalde negatieve aspecten van hun werk. Een paar voorbeelden.

    En dan zijn er natuurlijk nog het Burgerlijk Wetboek, waarin onder andere staat dat werkgevers goed werkgeverschap moeten tonen, en het Wetboek van Strafrecht, dat regels biedt bij overtredingen als geweld, ongewenste intimiteiten of grove nalatigheid van een werkgever.